Nieuws

De grachtenkwestie

Een demonstratie en een grachtenloop werden ingezet om het water in het hart van Meppel open te houden. © Stichting Oud Meppel Een demonstratie en een grachtenloop werden ingezet om het water in het hart van Meppel open te houden. © Stichting Oud Meppel

In de loop der jaren zijn vele stadgenoten in de krant voorbijgekomen. Ze werden hier genoemd, omdat ze op een bepaald vlak, in een plooi van de lokale samenleving bijzondere betekenis hadden.

Ze waren burgemeester, wethouder of raadslid. Voorzitter van de Meppeler Handelsvereniging, ondernemer, kunstenaar, actievoerende dwarsligger, creatief querulant. Sommigen kregen bijnamen.

Henkie Beton voor burgemeester Henk Eijsink, robuuste roerganger in de jaren zeventig van de vorige eeuw die aanvankelijk de grachten wilde dempen. Hij gebruikte dit wellicht als dreigement om de financiële bijdrage van Meppel aan de omlegging van de Hoogeveense Vaart, waartoe de grachten behoorden. Daar zou nog eens studie naar moeten worden gedaan.

Burgemeester Dick van den Noort, zijn opvolger, zou zijn geparachuteerd door de toenmalige commissaris van de koningin Tineke Schilthuis om orde op zaken te stellen en Meppel binnen het provinciale gareel terug te brengen. Het openhouden van de grachten was een kostbare restauratie waarvoor vorstelijke subsidies uit Assen, Den Haag en Brussel moesten komen. Zo geschiedde.

Grachtwacht

In die tijd ontstond de in de recente stadsgeschiedenis meest rumoerige en turbulente periode binnen de lokale politiek waarover de huidige voorzitter van Stichting Oud Meppel, Herman Jansen, een goed gedocumenteerd boek heeft geschreven. Hij was destijds fractieleider en wethouder van de Stadswacht. Deze lokale partij werd later omgedoopt in Sterk Meppel.

Aan de wieg van de politieke beweging de Stadswacht stond actiegroep De Grachtwacht. Deze is feitelijk ontstaan op de redactie van de Meppeler Courant, mogen we op deze plaats wel bekennen. Met hartelijke morele steun van de toenmalige directeur/hoofdredacteur John Boom. Deze korte episode krijgt zelfs een plekje in het jubileumboek over 175 jaar Koninklijke Boom uitgevers en de Meppeler Courant, dat in het najaar verschijnt.

Het zat zo. De grachtenproblematiek trok als een splijtzwam door de fractie van de PvdA die met tien van de negentien zetels de absolute meerderheid had in de gemeenteraad. In deze fractie had architect Piet de Groot zitting, de geestelijke vader van het behoud van de grachten.

Bij de presentatie van het nieuwe bestemmingsplan voor de binnenstad aan het begin van de jaren zeventig ontdekte hij dat sluipenderwijs werd toegewerkt naar demping van de grachten. Piet de Groot schetste een alternatief plan met behoud van de grachten en ging daar de boer mee op.

Dat sprak een deel van de achterban van de PvdA aan. Met name het toen jeugdige bestuurslid en de latere wethouder Wim Zwaan was geporteerd van de ideeën van Piet de Groot over een stedenbouwkundige herwaardering van Meppel gebaseerd op vertrouwde historische contouren.

Zijn alternatieve bestemmingsplan voor de binnenstad was de basis waarop progressieve geesten konden voortborduren en die heel conservatief het hart van Meppel intact wilden laten.

Gifkikker

Het uitroepen van de actiegroep vond plaats in De Muggenbeet, het drukbezochte café van Frans en Rietje Ebbeling aan de voet van de Meppeler Toren. Voorzitter werd de robuust ogende Wim Drost, docent aan de Pedagogische Academie. Korte tijd later werd Ed van Tellingen die zijn studie in Groningen had onderbroken, aangewezen als woordvoerder voor de inspraakavonden en hoorzittingen.

Wim Drost deed de reguliere interviews en tv-optredens op een weldadig rustige manier.

Ed van Tellingen was de gifkikker in het debat, een luis in de pels van de PvdA. Hij ging pas zitten in een verhit debat als hij alle argumenten van de Grachtwacht had toegelicht. De raadsleden die de visie die Van Tellingen verkondigde niet deelden, haakten in het debat uitgeput af.

De Meppeler Courant deed er keurig verslag van. Natuurlijk had de krant de primeurs over het plan om een grachtendemonstratie te houden, over een handtekeningenactie en over het verspreiden van prachtige affiches naar een ontwerp van de bij Boom werkzame kunstenaar Jo Alting met als slogan: Grachten dicht geen gezicht.

De strijd werd gewonnen. Er vond een eerste Grachtenloop plaats waar Rein Schut bij de start enkele witte duiven losliet. De actiegroep had de morele steun van Stichting Oud Meppel. De eerbiedwaardige voorzitter in die jaren, hotelier André Stahl, had verzucht dat de historische vereniging geen actiegroep was, maar wel kon meewerken aan het inzamelen van zoveel mogelijk handtekeningen voor het behoud van de grachten. Het werden er meer dan achtduizend.

Politieke partij

Een spraakmakende minderheid binnen de actiegroep was van oordeel dat de invloed op de besluitvorming in de gemeenteraad te beperkt was en dat er een politieke partij moest komen. Ten huize van Wim Derksema in de Emmastraat werd de oprichtingsvergadering gehouden, althans de verhitte discussie leidde tot dit besluit.

De laatste daad van de redactie van de Meppeler Courant was het opstellen en distribueren van een persbericht over de transformatie van actiegroep naar politieke partij. Daarna werden de banden verbroken. De redactie moest van hoofdredacteur John Boom en chef-redacteur Jan Russchen boven de partijen staan.

Betrekkelijke objectiviteit, sprak Jan Russchen, is ook een journalistieke benadering. Het doel van open grachten heiligt bepaalde middelen. John Boom had de redactie op het hart gedrukt ook de tegenstanders van open grachten aan het woord te laten. De Meppeler Courant stond voor hoor en wederhoor, maar natuurlijk ook voor het behoud van het grootste culturele stedenbouwkundige erfgoed van de stad.

Impulsen

Het verhaal over de schetsen van architect Henk Wouda over het grachtengebied met en zonder grachten is vorig jaar in Doorgezaagd nog eens verteld. Ere wie ere toekomt. De grachten werden gerestaureerd.

Tot op de dag van vandaag vormen zij het hart van voorzichtige plannen om Meppel van toeristische impulsen te voorzien. Om Meppel via promotie en marketing een plek te geven in de gedachten van potentiële bezoekers: Meppel Vol Vaart, Bruisend Meppel, Meppel Waterstad.

Dankzij de grachten kon al de landelijke intocht van Sinterklaas worden binnengehaald. 

Er is geen actieplan voor de binnenstad denkbaar zonder de grachten. Het zou een besluit van historische betekenis zijn om een centrumplek naar architect Piet de Groot te vernoemen bij voorkeur dichtbij de grachten. Neem het evenementenplein op het Bleekerseiland. Dat had in de visie van toenmalige bestuurders een parkeerterrein moeten worden om de auto’s tot aan de kassa’s van de winkels te laten rijden.

Dat heeft Piet de Groot en in zijn kielzog De Grachtwacht voorkomen. Het Piet de Grootplein op het Bleekerseiland. Het zou een illustratie zijn van het besef dat een stadsbestuur van zijn fouten kan leren.